“Türkiye’de Mesleklerin itibarı”adlı araştırmanın sonuçları yayınlandı… İşte en itibarlı meslekler!!!

“Türkiye’de Çalışma Yaşamı ve Mesleklerin itibarı” Araştırması Tamamlandı

İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar’ın yürütücülüğünde gerçekleştirilen “Türkiye’de Çalışma Yaşamı ve Mesleklerin İtibarı” konulu araştırma neticelendi.

TÜBİTAK’ın desteği ile gerçekleştirilen araştırmada Doç. Dr. Yunus Kaya, Yrd. Doç. Dr. Mustafa Otrar, Arş. Gör. Serdar Nerse, Arş. Gör. Seran Demiral ve Burcu Kalpaklıoğlu araştırmacı olarak görev aldı. Araştırma projesinin ilk safhasında geliştirilen Mesleki İtibar Skalası ile mesleklerin toplumdaki itibarı sıralandı. Türkiye’de 32 ilde 2500 kişi ile yapılan anketlere dayanarak gerçekleştirilen araştırmadan elde edilen neticeler çerçevesinde mesleklerin itibar sıralaması elde edildi. 12 Mayıs 2015 Salı günü İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde düzenlenen bir toplantıda paylaşılan veriler arasında toplumda işe, çalışmaya ve mesleklere dair ilginç detaylara yer verildi.

Hedef “SES” Endeksi

Birinci safhası tamamlanan ve ikinci aşamasındaki çalışmaları devam eden araştırma projesinin neticesinde Türkiye’ye mahsus bir sosyoekonomik statü (SES) endeksi geliştirilmesi hedefleniyor.

Mesleklerin İtibarını Ölçen İlk Çalışma

Türkiye’de mesleklerin itibarını belirlemeye yönelik ilk çalışma olma özelliğini taşıyan araştırma neticesinde toplumsal yaşamda işe ve çalışmaya dair tutumları kapsamlı bir biçimde analiz etme imkanı ortaya çıktı.

İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar bu araştırma neticesinde Türkiye’de artık mesleklere dair daha fazla şey bildiğimizi, dolayısıyla iş piyasası, meslek seçimi, eğitim ve kariyer gelişimi gibi alanlarda nitelikli çalışmalara zemin oluşturulduğunu belirtti.

Araştırma sunumunda konuşan Sunar, halen devam eden Türkiye Sosyoekonomik Statü (SES) Endeksi Geliştirme Araştırmasının tamamlanması ile toplumsal yapı hakkında daha detaylı analizlerin gerçekleştirilebileceğini kaydetti.

ARAŞTIRMA HAKKINDA

  • Araştırma TÜİK tarafından NUTS2 düzeyinde sağlanan Kır-Kent örneklemi kapsamında 32 ilde 2500 kişi ile yüz yüze görüşülerek yapılan anketlerden elde edilen verilere dayanmaktadır. 20 Kasım-31 Aralık 2014 tarihleri arasında profesyonel bir araştırma şirketi tarafından gerçekleştirilen bu anketlerden eksik veya teyit edilemeyenler çıkarıldıktan sonra 2219 tanesi araştırma kapsamında analiz edilmiştir.
  • Araştırmada ILO’nun ISCO 08 (International Standart Classification of Occupations)’in TÜİK tarafından adapte edilen şeklindeki 3. düzey meslek gruplarından seçilen 126 mesleğin denekler tarafından 1 -100 arası olacak şekilde puanlanması istenmiştir. Akabinde meslekler bu puanlara göre sıralanarak mesleki itibar skalası oluşturulmuştur.
  • Araştırma kapsamında ayrıca «Sizce iyi bir işte olması gereken özellikler nelerdir?»; «Sizce çalışmanın insan için anlamı nedir?» soruları çerçevesinde iş ve çalışmaya dair tutumları ölçen iki ölçek de uygulanmıştır.
  • Hem mesleki itibar skorları hem de iş ve çalışmaya dair tutumlar yaş, cinsiyet, gelir, çalışma durumu, işteki konum ve işyerinin statüsü gibi değişkenlerle çapraz analizlere tabi tutularak mesleki itibarın, iş ve çalışmaya dair tutumların belirleyicileri veya etkileyicileri ile ilgili analizler yapılmıştır.

 

ÖNE ÇIKAN VERİLER

İyi Bir İşte Aranan Özellikler

  • Araştırmaya katılanlara iyi bir işte olması gerektiği düşünülebilecek 16 özellik okunmuş ve kendilerinden 1-5 arasında bir puanlamaya tekabül edecek şekilde kesinlikle katılmıyorum (1); katılmıyorum (2); ne katılıyorum ne de katılmıyorum (3); katılıyorum (4); kesinlikle katılıyorum (5) cevaplarını vermişlerdir. Verilen bu cevaplara göre toplumda işe dair bakış açıları analiz edilmiştir.
  • Araştırmaya katılan deneklerin iyi bir işte en fazla aradıkları ilk üç özellik sırasıyla iyi bir ücret, iş garantisi ve iş güvenliği rahat işlerin istendiğini göstermektedir.

1

  • Bunların hemen ardından stressiz ve uygun çalışma saatlerinin geliyor oluşu toplumda
    rahat işlerin istendiğini göstermektedir
  • Benzer şekilde en az önem verilen özellikler işin ilginçliğidir. Bir işin sorumluluk gerektirmesi o işin tercihini olumsuz yönde etkilemektedir. Aynı şekilde bedensel çalışma gerektiren işlere yönelik de olumsuz bir tutum söz konusudur.
  • İşin saygınlığı, başarı hissi oluşturması, karar alma konumunda olması, yeni beceri kazandırması da öne çıkmasa da önemsenen özelliklerdir.
  • Deneklerin demografik (yaş, cinsiyet) ve sosyo-ekonomik (eğitim, gelir) özelliklerine göre çapraz analizler yapıldığında iyi bir işte aranan özellikler sıralamasında önemli değişimler söz konusu olmasa da bu analizlerde bazı detaylar göze çarpmaktadır
    • Gençler iyi bir işin kaza ve ölüm riski içermemesini daha fazla istiyor. Yaşlılar ise işte sorumluluk gerektiren işleri istemiyor.
    • Eğitim düzeyi arttıkça sıralama değişmese de iyi bir işte aranan özelliklere verilen puanlamada dalgalanmalar gerçekleşmektedir. Dolayısıyla eğitimlilerin işten beklentilerinin daha fazla farkında olduğu söylenebilir.
    • Bir işte çalışma durumu «iyi bir işte aranan özellikler» konusunda önemli etki sahibi bir değişken olarak öne çıkmaktadır. Görüşülen kişiler arasında bir işte çalışanların iyi bir işte aradıkları en önemli özellik «iş garantisi» iken, çalışmayanlar «iyi bir ücret» beklemektedir. Çalışanlar bedenen çalışmayı en altta bir yere yerleştirirken çalışmayanlar daha yukarıda bir yere koymaktadır.

Çalışmanın Anlamı

  • Araştırmaya katılanlara çalışmanın kendilerini için anlamını ifade eden 6 ifade okunmuş ve 1-5 arasında bir puanlamaya tekabül edecek şekilde kesinlikle katılmıyorum (1); katılmıyorum (2); ne katılıyorum ne de katılmıyorum (3); katılıyorum (4); kesinlikle katılıyorum (5) cevaplarını vermişlerdir. Verilen bu cevaplara göre toplumda çalışmanın anlamı ve yerine dair bakış açıları analiz edilmiştir.
  • Katılımcılar çalışmadan bir iş yapmadan para kazanmayı doğru bulmamaktadırlar.

2

  • Çalışmak toplumda bir değer olarak görülmekte, çalışmamaya olumsuz bakılmakta, işsizlikten de korkulmaktadır.
  • İşsizlik toplumda ciddi bir korku olarak mevcudiyetini korumaktadır. Araştırmaya katılanlar işsiz kalmaktansa sevmedikleri bir işte çalışmaya razıdırlar. Benzer şekilde işten önce kendisine zaman ayırmak konusunda kabul düzeyi yüksek olsa da ifadenin katılması kolay olan açıklığına göre verilen cevabın düşük olduğu görülmektedir.
  • Araştırmaya katılanlar yüksek düzeyde bir işte çalışmanın yeteneklerini tam olarak geliştirebilmesi için gerekli olduğunu kabul etmektedirler. Benzer şekilde bir işte bir işte çalışmayanların tembelleşeceği düşünülmektedir.
  • Çalışmanın topluma karşı bir görev olduğu düşüncesi de genel bir kabule sahiptir.

Mesleki İtibar Skalası

  • Günümüzde meslekler toplumsal yaşamın temelini teşkil etmektedir. Araştırmamız neticesinde Türkiye’de insanların toplumsal yaşamdaki konumları açısından mesleklere hala ciddi bir önem verildiğini görmek mümkündür. Milyonlarca gencin üniversite sınavına katılarak mesleğini seçmeye çalışması her yıl şahit olduğumuz şeyler arasında yer almaktadır.
  • Mesleklerin toplum nezdindeki itibarı toplumsal yap içinde bireyin yerini belirlemesinin yanı sıra iş piyasalarını, ekonomik yapıyı, eğitim ve istihdam sistemini yakından ilgilendirmektedir.
  • Araştırmada TÜİK’in Standart Meslekler Sınıflamasının 3. düzey meslek gruplarından seçilen 126 tekil mesleğin denekler tarafından 1-100 arası olacak şekilde puanlanması istenmiştir. Akabinde meslekler bu puanlara göre sıralanarak mesleki itibar skalası oluşturulmuştur.
  • Mesleklerin itibarları ile kazançları arasında yakından bir ilişki gözlemlenmiştir. Nitekim araştırmada elde edilen veriye göre bir işte aranan özelliklerin başında «iyi bir ücret» gelmektedir. Dolayısıyla yüksek kazancı olan mesleklerin sıralamada daha yukarıda olduğu görülmektedir.

3Listenin tamamı aşağıdadır…

  • Yüksek kazancı tamamlar bir biçimde mesleği elde etmek için nitelikli ve uzun bir eğitimin gerekmesi, işin kol gücüne dayanmıyor oluşu, topluma faydası ve gündelik hayatta karşılaşılması da mesleki itibarı olumlu etkileyen etkenler arasında yer almaktadır.
  • Genellikle iş garantisi olan mesleklerin itibarının daha yüksek olduğu görülmektedir.
  • Bedensel çalışma gerektiren işler genellikle masa başı işler olarak tabir edilen zihinsel emek gerektiren işlere göre daha düşük puanla puanlanmaktadır.
  • Araştırma kapsamında toplumda ideal bir işin düzenli ve çalışma ortamı rahat olan iş olarak görüldüğü anlaşılmaktadır.
  • Üniformalı meslekler olarak tabir edilen meslekler (General, Hekim, Hemşire, Polis vb.) genellikle eğitim ve gelir bakımından kendilerine benzeyen mesleklerden daha itibarlıdırlar.
  • Mesleklerle ilgili puanlama genellikle homojendir. Yapılan regresyon analizlerine göre mesleklerin itibarının puanlaması yerleşim yeri, yaş, cinsiyet, gelir ve eğitim gibi değişkenlere göre topluca anlamlı bir değişim göstermemektedir. Bunlar arasından sadece eğitimin düşük bir anlamlılık düzeyinde mesleki itibar skorları üzerinde etkili olduğu görülmektedir.
  • Benzer şekilde mesleklerin itibar puanlamaları ile ilgili standart sapmalar düşüktür. Bu da değişik toplum kesimlerinin mesleklerle ilgili görüşünün birbirinden çok fazla uzak olmadığını, mesleklerin sosyal itibarları ile ilgili toplumda genel bir uyumun olduğu görülmektedir.
  • Sıralamada en yukarıda mesleklerle ilgili daha fazla konsensüs varken aşağıya doğru gidildikçe bu konsensüs yerini ayrışmaya bırakmaktadır. Ancak bu ayrışma genel sıralamadaki ortalamayı dengeleyecek bir biçimde iki tarafa doğru gerçekleşmektedir. Standart sapmalara bakıldığında puanlamadaki en düşük standart sapmaya sahip mesleklerin ilk altı sırasıyla şunlar olduğu görülmektedir: Tıp Doktoru, Öğretmen, Diş Hekimi, Mimar, Eczacı ve Üniversite Profesörü. Standart sapması en yüksek meslekler ise şunlardır: Maden İşçisi, Hamal, Milletvekili.
  • Hakkında ideolojik yargılarda bulunulabilecek imam, general, milletvekili gibi bazı mesleklerle ilgili puanlama dünya görüşü ve yaşa göre ciddi değişimler göstermektedir.
  • Hakkında cinsiyete göre yargıların değişebileceği Astrolog/Falcı, Dansöz, Temizlikçi gibi mesleklerle ilgili puanlamalar erkekler ve kadınlar arasında farklılaşmaktadır.
  • Araştırmanın yapıldığı zaman diliminde Soma ve Ermenek’te yaşanan maden kazaları maden işçilerine karşı duygusal bir yakınlaşmaya neden olmuştur. Bu sebeple maden işçisinin özellikle bazı kadın denekler tarafından benzer işçi grubundan daha yüksek puanlandığını görmek mümkündür. Bu da maden işçisinin sıralamadaki yerini yukarıya taşımıştır. Düzeltilmiş mesleki itibar skalasında bu etkilerin ortadan kalkacağı düşünülmektedir.

ARAŞTIRMANIN ORNEKLEM DETAYLARI

4

5

ARAŞTIRMADA YER ALAN 126 MESLEĞİN İTİBAR SIRALAMASI

SIRA MESLEK ORT. SKOR
1 Tıp Doktoru 88,3
2 Üniversite Profesörü 83,32
3 Hakim 82,17
4 Öğretmen 80,98
5 Diş Hekimi 79,5
6 General 78,31
7 Vali 78,15
8 Yüzbaşı 77,9
9 Büyükelçi 76,68
10 Mimar 76,23
11 Eczacı 75,79
12 Psikolog 75,55
13 Makine Mühendisi 75,26
14 Genel Müdür (Kamu) 73,42
15 Elektrik Mühendisi 73,1
16 Avukat 72,87
17 Araştırma Görevlisi 72,84
18 Belediye Başkanı 72,78
19 inşaat Mühendisi 72,69
20 Astsubay 70,73
21 Hemşire 70,57
22 Milletvekili 69,72
23 Polis Memuru 69,66
24 Genel Müdür (Özel Sektör) 68,83
25 Yazar 68,64
26 İtfaiyeci 68,2
27 Veteriner 67,66
28 İmam 67,61
29 Özel Şirkette Müdür 66,66
30 Bilgisayar Yazılımı ve Uygulama Geliştiricisi 66,11
31 Biyolog 65,24
32 Ekonomist 64,94
33 Fizyoterapist 64,41
34 Muhasebeci 64,23
35 Sosyolog 64,05
36 Halkla İlişkiler Uzmanı 63,88
37 Kimyager 63,86
38 Web Tasarımcısı 62,63
39 Ebe 62,16
40 İnsan Kaynakları Uzmanı 61,8
41 Otel ve Restoran Müdürü 61,56
42 Mağaza Müdürü 61,28
43 Gemi Makinisti 60,82
44 Çevirmen 60,77
45 Gazeteci 60,7

Bunu Okudunuz mu?

Türkiye’de en yüksek itibara sahip meslek hangisi?

TUBİTAK’ın desteğiyle İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümünün gerçekleştirdiği Mesleki İtibar Skalası, Türkiye’de mesleklerin toplumdaki itibarına göre …

3 Yorumlar

  1. Osman Sudi Erdoğan

    Meslekler ile görev pozisyonları karıştırılmış. Örnekler: Valilik bir meslek değil, kamu yöneticiliğinde bir pozisyondur, generallik, yüzbaşılık bir meslek değil, askerlikte bir pozisyondur, büyük elçilik bir meslek değil diplomatlıkda bir pozisyondur. Listenin 45 sırasından bir kaç tespit yaptım, görmediğim bölümde kim bilir böyle kaç tana çelişki var. Bu sebeple araştırmanın tümünü karalamıyorum ama yazdığım bu çelişkiler sebebiyle tekrar yapılmasında fayda var.

  2. Tam liste çıkmamış

    tıp doktoru 88,3
    üniversite profesörü 83,32
    hakim 82,17
    öğretmen 80,98
    diş hekimi 79,5
    general 78,31
    vali 78,15
    yüzbaşı 77,9
    büyükelçi 76,68
    mimar 76,23
    eczacı 75,79
    psikolog 75,55
    makine mühendisi 75,26
    genel müdür (kamu) 73,42
    elektrik mühendisi 73,1
    avukat 72,87
    araştırma görevlisi 72,84
    belediye başkanı 72,78
    inşaat mühendisi 72,69
    astsubay 70,73
    hemşire 70,57
    milletvekili 69,72
    polis memuru 69,66
    genel müdür (özel sektör) 68,83
    yazar 68,64
    itfaiyeci 68,2
    veteriner 67,66
    imam 67,61
    özel şirkette müdür 66,66
    bilgisayar yazılımı ve uygulama geliştiricisi 66,11
    biyolog 65,24
    ekonomist 64,94
    fizyoterapist 64,41
    muhasebeci 64,23
    sosyolog 64,05
    halkla ilişkiler uzmanı 63,88
    kimyager 63,86
    web tasarımcısı 62,63
    ebe 62,16
    insan kaynakları uzmanı 61,8
    otel ve restoran müdürü 61,56
    mağaza müdürü 61,28
    gemi makinisti 60,82
    çevirmen 60,77
    gazeteci 60,7
    laborant 60,59
    vergi memuru 59,95
    istatistikçi 59,21
    sosyal hizmet uzmanı 59,1
    teknisyen 58,94
    maden işçisi 58,83
    vinç vb. operatörü 58,62
    çiftçi 58,41
    spor antrenörü 57,74
    süt ürünleri imalatçısı 57,47
    makine operatörü 57,43
    futbol hakemi 57,08
    aktör 57,07
    dekoratör 56,86
    aşçı 56,47
    mekanik ve elektronik makine montajcısı 56,47
    kütüphaneci 56,44
    lokomotif sürücüsü 56,32
    postacı 56,22
    reklam ve pazarlama uzmanı 56
    spiker 55,75
    muhtar 55,72
    kameraman 55,54
    otobüs şoförü 55,39
    fırıncı 55,24
    inşaat ustası 54,8
    şantiye şefi 54,74
    ahşap mobilya imalatçısı 54,6
    seyahat rehberi 54,46
    broker (menkul kıymetler ve finans alım satımcıları ve aracıları) 54,32
    marangoz 54,25
    veznedar 54,05
    tesisatçı (elektrik, su, bina) 53,95
    güvenlik görevlisi 53,85
    yönetici sekreteri 53,72
    hastabakıcı 53,66
    kasap 53,48
    basımcı (matbaacı) 53,4
    ormancı 53,37
    terzi 53,37
    gardiyan 53,1
    gemi tayfası 52,94
    inşaat işçisi 52,69
    anketör 52,47
    besici 52,45
    sigorta satış temsilcisi 52,03
    oto tamircisi 51,91
    kaynakçı 51,61
    çocuk bakıcısı 51,59
    arıcı 51,31
    emlakçı 51,11
    taksi şoförü 51,07
    kuaför 51,01
    mağaza satış elemanı 50,71
    stüdyo fotoğrafçısı 50,51
    resepsiyonist 50,37
    çöpçü 50,09
    ayakkabı yapımcısı / tamircisi 50,07
    tarım işçisi / ırgat 50,07
    sekreter 49,61
    garson 49,54
    pazarcı 48,95
    sıvacı 48,91
    balıkçı (balık avlayan kişi) 48,87
    daktilograf 48,82
    boyacı 48,67
    demirci 48,66
    tabelacı 48,34
    bahçıvan 48,08
    büro elemanı / ofisboy 47,87
    kasiyer 47,8
    evlerde çalışan temizlikçi 47,54
    bulaşıkçı 46,73
    bina-büro temizlikçisi 45,87
    ayakkabı boyacısı 45,63
    çamaşırcı 44,65
    hamal 44,17
    otopark görevlisi 44,11
    sokak satıcısı / seyyar satıcı 41,45
    astrolog/falcı 27,41
    dansöz 26,82

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.